KIERUNKI STUDIÓW:

Domniemanie niewinności, in dubio pro reo i przesłanki przyjęcia postanowienia o tymczasowym aresztowaniu w prawie Unii Europejskiej. Część 3

Abstrakt

Przedmiotem artykułu – złożonego z trzech części – jest omówienie wybranych uregulowań dyrektywy 2016/343, ze szczególnym uwzględnieniem: 1) domniemania niewinności i 2) zasady in dubio pro reo oraz 3) przesłanek minimalnych przyjęcia postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, zarówno jeśli chodzi o zasady badania dowodów, jak i o zakres uzasadnienia takiego postanowienia. Biorąc pod uwagę uprzedni poziom ochrony w Unii Europejskiej, niniejsza publikacja wyjaśnia, czy ochrona praw podstawowych została wzmocniona. W przedmiocie in dubio pro reo – uwzględniając orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z okresu poprzedzającego wydanie dyrektywy, rozszerzające tę zasadę na niektóre postępowania administracyjne – udzielono odpowiedzi zdecydowanie negatywnej. Przeciwnie rzecz się ma z domniemaniem niewinności. Natomiast w zakresie badania materiału dowodowego koniecznego do orzekania o zgodności z prawem tymczasowego aresztowania zwrócono uwagę na utrwalenie i rozwinięcie przez przepisy omawianej dyrektywy standardu określonego już w latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Tak rozumiane przesłanki przyjęcia postanowienia o tymczasowym aresztowaniu – skonfrontowane z praktyką orzeczniczą sądów polskich, w tym Sądu Najwyższego – wskazują na to, że co do zasady daje o sobie znać brak implementacji sądowej przepisów dyrektywy w interpretacji TSUE. Powoduje to problem systemowy związany z przewlekłością aresztowania tymczasowego, co bez interwencji ustawodawcy może powodować niespójność systemu prawnego.

Bibliografia

  1. Aristotle, Rhetoric, ed. W.D. Ross, Oxford 1959. [Google Scholar]
  2. Aristoteles, Problemata Physica, übersetz von H. Flashar, Darmstadt 1962. [Google Scholar]
  3. Aristotle, Problems, tom 2, red. i tłum. na jęz. angielski R. Mayhew, D.C. Mirhady, London 2011. DOI: https://doi.org/10.4159/DLCL.aristotle-problems.2011 [Google Scholar]
  4. Alexy R., Theorie der Grundrechte, Baden-Baden 1994. [Google Scholar]
  5. Allen M.J., Textbook on Criminal Law, Oxford 2011. Ashworth A., Is the criminal law a lost cause?, „The Law Quarterly Review” 2000, 116. [Google Scholar]
  6. Bacigalupo E., Justicia penal y derechos fundamentales, Madrid 2002. [Google Scholar]
  7. Blomsma J., Mens rea and defences in European criminal law, Cambridge 2012. [Google Scholar]
  8. Cieślak W., Pawelec K.J., Tuleya I., Gabriel-Węglowski, M., Praktyczny komentarz do zmian procedury karnej, Warszawa 2017. [Google Scholar]
  9. Clarkson C.M.V., Understanding Criminal Law, ed. 4, London 2005. [Google Scholar]
  10. Crown Court Bench Book: Directing the Jury, March 2010, http://www.judiciary. gov.uk. [Google Scholar]
  11. Dietrich D., Mann U., Die Anwendbarkeit des Grundsatzes „in dubio pro reo“ auf Prozeßvoraussetzungen, „Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft” 1964, 76(2), https://doi.org/10.1515/zstw.1964.76.2.264. DOI: https://doi.org/10.1515/zstw.1964.76.2.264 [Google Scholar]
  12. Dworkin R., Taking Rights Seriously, London 1977/2011. [Google Scholar]
  13. Działalność naukowo-dydaktyczna w świetle prawa autorskiego, red. W. Lis, G. Tylec, Lublin 2015. [Google Scholar]
  14. EMRK. Konvention zum Schutz der Menschenrechte und Grundfreiheiten. Kommentar, U. Karpenstein, F.C. Mayer, ed. 3, München 2022, beck-online. [Google Scholar]
  15. Europejskie prawo karne, red. A. Grzelak, M. Królikowski, A. Sakowicz, Warszawa 2012. [Google Scholar]
  16. Gajda A., Ochrona praw podstawowych jednostki w procesie harmonizacji prawa karnego procesowego w Unii Europejskiej, Warszawa 2011. [Google Scholar]
  17. Gippini-Fournier E., The Elusive Standard of Proof in EU Competition Cases, „World Competition” 2010, 2(33). DOI: https://doi.org/10.54648/WOCO2010017 [Google Scholar]
  18. Gontarski W., Aitia – wina arystotelesowska. Zagadnienia definicyjne (cz. 2), „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 2013, 1, LEX. [Google Scholar]
  19. Gontarski W., Bezpieczne przystanie (safe harbours) manipulacji instrumentami finansowymi? (cz. 2), „Palestra” 2013, 5–6. [Google Scholar]
  20. Gontarski W., Raz jeszcze o kryminalizacji manipulacji instrumentami finansowymi (obiektywizacja czy subiektywizacja odpowiedzialności), „Palestra” 2014, 1–2. [Google Scholar]
  21. Gontarski W., Areszt (nie)tymczasowy, Dziennik. Gazeta Prawna z 30 września 2015 r., [Google Scholar]
  22. https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/896793,spor-o-areszt-nietymczasowy.html. [Google Scholar]
  23. Gontarski W., Zakres reguły wyłączenia dowodów nielegalnych pośrednio. Glosa do wyroków ETPC: z 1 czerwca 2010 r., 22978/05 oraz z 25 września 2012 r., 649/08, LEX/el. 2015. [Google Scholar]
  24. Gontarski W., Organy podatkowe związane domniemaniem niewinności wynikającym z uprzedniego wyroku karnego. Glosa do wyroku ETPC z 23 października 2014 r., 27785/10, LEX/el. 2015. [Google Scholar]
  25. Gontarski W., Plagiat i inne przesłanki wznowienia oraz umorzenia postępowania o awans naukowy. Zarys teorii i wybór orzecznictwa, Warszawa 2016. [Google Scholar]
  26. Gontarski W., Ciężar dowodu i in dubio pro reo w prawie Unii Europejskiej, „Studia Prawnoustrojowe” 2020, 42. DOI: https://doi.org/10.31648/sp.5016 [Google Scholar]
  27. Gontarski W., Obiektywna gospodarcza niemożliwość świadczenia po wybuchu pandemii. Komentarz praktyczny, Warszawa 2020, LEX/el. [Google Scholar]
  28. Gontarski W., Konsekwencje powołania do pełnienia urzędu sędziego w procedurze, która mogła być dotknięta wadą prawną. Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 3626/21, „Przegląd Sejmowy” 2022, 6, LEX. DOI: https://doi.org/10.31268/PS.2022.156 [Google Scholar]
  29. Gontarski W., Polski prawniku, ucz się języków, rp.pl., 25 kwietnia 2023 r. [Google Scholar]
  30. Gontarski W., Areszty w Polsce są blisko standardów rosyjskich [wywiad], Dziennik. Gazeta Prawna z 4 grudnia 2023 r., https://serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia/artykuly/9372174,prof-gontarski-areszty-w-polsce-sa-blisko standardow-rosyjskich-wyw.html. [Google Scholar]
  31. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland, red. H.D. Jaras, B. Pieroth, ed. 17, München 2022, beck-online. [Google Scholar]
  32. Grundgesetz-Kommentar, G. Dürig, R. Herzog, R. Scholz, Band 3, München 2022, beck-online. [Google Scholar]
  33. Guide on Article 5. Right to liberty and security, Council of Europe/European Court of Human Rights Publications 2022, www.echr.coe.int. [Google Scholar]
  34. Handbook of European Criminal Procedure, ed. R.E. Kostoris, Cham 2018. Iustiniani Digesta, recognovit T. Mommsen, retractavit P. Krueger, Corpus Iuris Civilis, Band 1, Berlin 1954. [Google Scholar]
  35. Hofmański P., Waltoś S., Proces karny. Zarys systemu, wyd. 16, Warszawa 2023. [Google Scholar]
  36. Klip A., European Criminal Law. An Integrative Approach, Cambridge 2012. DOI: https://doi.org/10.1163/157181712X614943 [Google Scholar]
  37. Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. D. Świecki, Warszawa 2023, LEX/el. [Google Scholar]
  38. Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom 1, red. D. Drajewicz, Warszawa 2020, Legalis. [Google Scholar]
  39. Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom 1, red. R.A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, LEX. [Google Scholar]
  40. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, tom 1, red. L. Garlicki, Warszawa 2010, Legalis. [Google Scholar]
  41. Kruszyński P., Materialny ciężar dowodu w procesach karnych o zniesławienie i oszczerstwo, „Państwo i Prawo” 1980, 8. [Google Scholar]
  42. Kruszyński P., Zasada domniemania niewinności w polskim procesie karnym, Warszawa 1983. [Google Scholar]
  43. Model dopuszczalnej ingerencji w prawa i wolności jednostki w procesie karnym, red. J. Skorupka, Warszawa 2019, Legalis. [Google Scholar]
  44. Murzynowski A., Istota i zasady procesu karnego, wyd. 2, Warszawa 1984. [Google Scholar]
  45. Nita-Światłowska B., Pytanie prejudycjalne w postępowaniu incydentalnym dotyczącym tymczasowego aresztowania. Glosa do postanowienia TS z 12 lutego 2019 r., C-8/19PPU, postępowanie karne przeciwko R.H., „Europejski Przegląd Sądowy” 2020, 9. [Google Scholar]
  46. Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do europejskiej Konwencji praw człowieka, wyd. 8, Warszawa 2021, LEX. [Google Scholar]
  47. Ormerod D., Smith and Hogan’s Criminal Law, ed. 13, Oxford 2011. [Google Scholar]
  48. Pojęcie, miejsce i znaczenie prawdy w procesie karnym. Materiały Wrocławskiego Seminarium Karnoprocesowego 2013, red. K. Kremens, J. Skorupka (materiały pokonferencyjne), Wrocław 2013. [Google Scholar]
  49. Polski proces karny i materialne prawo karne w świetle nowelizacji z 2013 roku. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Tylmanowi z okazji Jego 90. urodzin, red. T. Grzegorczyk i in., Warszawa 2014. [Google Scholar]
  50. Profesor Marian Cieślak – osoba, dzieło, kontynuacje, red. W. Cieślak, S. Steinborn, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  51. Przewlekłość tymczasowego aresztowania w Polsce w świetle europejskich standardów ochrony praw człowieka, red. P. Turek, Warszawa 2013. [Google Scholar]
  52. Rada Europy. Komitet Ministrów. Tymczasowa Rezolucja KM/ResDH (2007)75 dotycząca wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w 44 sprawach przeciwko Polsce dotyczących nadmiernej długości aresztów tymczasowych (przyjęta przez Komitet Ministrów w dniu 6 czerwca 2007 r. podczas 997. posiedzenia Komitetu Zastępców Ministrów), ms.gov.pl. [Google Scholar]
  53. Roxin C., Schünemann B., Strafverfahrensrecht, ed. 30, München 2022. Rzetelne postępowanie sądowe. Standardy strasburskie, red. A. Łazarska i in., Warszawa 2023, LEX. DOI: https://doi.org/10.17104/9783406746796 [Google Scholar]
  54. Sarkowicz A., The Right to Silence in the EU Directive 2016/343 on the Strengthening of Certain Aspects of the Presumption of Innocence from the Perspective of Polish Criminal Proceedings, „Review of European and Comparative Law” 2020, 2(41). DOI: https://doi.org/10.31743/recl.6155 [Google Scholar]
  55. Simons K.W., When is Strict Criminal Liability Just?, „Journal of Criminal Law and Criminology” 1997, 4(87). DOI: https://doi.org/10.2307/1144016 [Google Scholar]
  56. Skorupka J., Stosowanie i przedłużanie tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygo- [Google Scholar]
  57. towawczym, „Prokuratura i Prawo” 2006, 12, LEX. [Google Scholar]
  58. Skorupka J., Glosa do postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 19 października [Google Scholar]
  59. r., II AKz 453/2005, „Orzecznictwo Sądów Polskich” 2007, 2, LEX. [Google Scholar]
  60. Skorupka J., Konstytucyjny i konwencyjny standard tymczasowego aresztowania, „Państwo i Prawo” 2007, 7, LEX. [Google Scholar]
  61. Skuteczność prawa europejskiego. Zarys teorii i praktyki, red. nauk. G. Grabowska, Warszawa 2015. [Google Scholar]
  62. Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów [Google Scholar]
  63. domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym, COM/2021/144 final. [Google Scholar]
  64. Standardy praw człowieka a polskie prawo karne, red. J. Skupiński, Warszawa 1995. [Google Scholar]
  65. Stosowanie tymczasowego aresztowania. Analiza praktyczna, red. P. Karlik, B. Pilitowski, Warszawa 2022 LEX. [Google Scholar]
  66. Stumer A., The Presumption of Innocence. Evidential and Human Rights Perspectives, Oxford 2010. [Google Scholar]
  67. Strafprozessordnung. Gerichtsverfassungsgesetz, Nebengesetze und ergänzende Bestimmungen, L. Meyer-Goßner, B. Schmitt, ed. 66, München 2023. [Google Scholar]
  68. System prawa karnego procesowego, tom 2, red. P. Kruszyński, Warszawa 2014, LEX. [Google Scholar]
  69. System prawa karnego procesowego, tom 8. Dowody, cz. 2, red. J. Skorupka, Warszawa 2019, LEX. [Google Scholar]
  70. System prawa karnego procesowego, tom 9, red. T. Grzegorczyk, D. Świecki, Warszawa 2021, LEX. [Google Scholar]
  71. The Digest of Justinian, translation edited by A. Watson, tom 4, Philadelphia 1998. [Google Scholar]
  72. Thienel T., The Burden and Standard of Proof in the European Court of Human Rights, „German Yearbook of International Law” 2007, 50. [Google Scholar]
  73. Villamarín López M.L., The presumption of innocence in Directive 2016/343/EU of 9 March 2016, ERA Forum 2017. DOI: https://doi.org/10.1007/s12027-017-0480-5 [Google Scholar]
  74. Walter T., Die Beweislast im Strafprozeß, Juristenzeitung, 2006, 7. DOI: https://doi.org/10.1628/002268806776592840 [Google Scholar]
  75. Wytyczne w zakresie stosowania artykułu 5 – Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobiste go – artykuł 5 Konwencji, publikacje Rady Europy/Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 2012, www.echr.coe.int. [Google Scholar]

Inne teksty tego samego autora

Podobne artykuły

Skip to content